"Stoma" Nedir ve Görevi Nedir?

Stoma, bitkilerin, özellikle de yapraklarının yüzeyinde (genellikle alt yüzeyinde) bulunan, mikroskobik, gözenek benzeri bir yapıdır. Her bir stoma, "bekçi hücreleri" (guard cells) adı verilen iki özel hücre tarafından çevrelenmiştir. Bu bekçi hücreleri, stomanın açılıp kapanmasını kontrol eder.

Temel Görevi: Gaz Alışverişi: Stomaların birincil görevi, bitki ile atmosfer arasındaki gaz alışverişini düzenlemektir. Karbondioksit Alımı: Bitki, fotosentez için gerekli olan karbondioksiti (CO²), açık olan stomalardan içeri alır. Oksijen ve Su Buharı Çıkışı: Fotosentezin bir yan ürünü olan oksijen (O²) ve terleme (transpirasyon) yoluyla su buharı (H²O), yine bu gözeneklerden dışarı atılır.

Açılıp Kapanma Mekanizması: Stomaların açılıp kapanması, bekçi hücrelerinin içindeki su basıncına (turgor basıncı) bağlıdır. Ortamda yeterli ışık ve su olduğunda, bekçi hücreleri suyla dolarak şişer ve bir yay gibi bükülerek aralarındaki gözenek olan stomanın açılmasına neden olur. Bu, fotosentez için CO² alımını sağlar. Ancak, hava çok sıcaksa veya bitki susuz kalmışsa, bekçi hücreleri su kaybederek büzülür ve stomanın kapanmasına yol açar. Bu, bitkinin aşırı su kaybederek kurumasını önleyen hayati bir savunma mekanizmasıdır.

Önemi: Stomalar, bitkinin besin üretme ihtiyacı (CO² alımı) ile su kaybetmeme ihtiyacı arasında hassas bir denge kurmasını sağlayan, son derece önemli ve dinamik bir yapıdır.

Kelimeler: stoma, gözenek, bitki, bilim, biyoloji, botanik, fotosentez, transpirasyon, yaprak